Een Bitcoingebruiker heeft per ongeluk 1,6 BTC aan transactiekosten betaald, omgerekend zo’n 102.778 dollar. Het bijzondere: er werd effectief niets verstuurd. De miners incasseerden de volledige vergoeding, terwijl de betaling zelf zonder doel bleef. Het incident is een pijnlijke herinnering dat fouten op het Bitcoinnetwerk onomkeerbaar zijn.
Hoe een fee zo hoog kan oplopen
Bij Bitcoin bepaalt de gebruiker zelf hoeveel hij aan miners betaalt om zijn transactie verwerkt te krijgen. Normaal gaat het om een paar dollar. In dit geval liep de vergoeding volledig uit de hand, waarschijnlijk door een geautomatiseerd proces dat de fee steeds verder ophoogde. Zodra zo’n transactie in een blok belandt, is er geen weg terug. Het netwerk kent geen klantenservice die het bedrag terugboekt.
De vermoedelijke boosdoener is een op hol geslagen RBF-mechanisme. RBF staat voor Replace-By-Fee, een functie waarmee een nog niet bevestigde transactie kan worden vervangen door een nieuwe versie met een hogere fee. Dat is nuttig als een betaling te lang blijft hangen. Maar wordt dat proces geautomatiseerd zonder harde bovengrens, dan kan een bot de vergoeding blijven ophogen tot het bedrag absurde proporties aanneemt.
Het menselijke risico achter een geautomatiseerd systeem
Het incident laat zien dat de grootste risico’s in Bitcoin zelden bij het protocol liggen, maar bij de manier waarop mensen en software ermee omgaan. Bitcoin is ontworpen om onveranderlijk te zijn. Diezelfde eigenschap die het netwerk bestand maakt tegen censuur en manipulatie, maakt het ook onvergeeflijk voor bedieningsfouten.
Voor de miner die het blok vond, was het een meevaller. Voor de gebruiker een verlies dat niet meer te herstellen valt. Het is niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. Door de jaren heen zijn er meerdere gevallen bekend waarin gebruikers duizenden dollars aan fees kwijtraakten door een verkeerde instelling of een fout in een script.
Drie instellingen die dit voorkomen
De schade valt in de praktijk goed te vermijden. Wie een wallet gebruikt, doet er verstandig aan om een harde bovengrens voor de transactiekosten in te stellen, zodat een fee nooit boven een vooraf bepaald bedrag kan uitkomen. Ook helpt het om geautomatiseerde fee-verhogingen uit te schakelen of streng te begrenzen, en om voor elke uitgaande transactie het fee-veld handmatig te controleren voordat er wordt bevestigd.
Vooral bij zelf beheerde software en scripts is die controle belangrijk. Een bot die zonder plafond opereert, kan binnen enkele minuten een klein vermogen wegsluizen. De meeste moderne wallets bieden inmiddels waarschuwingen wanneer de fee ongewoon hoog is, maar niet elke gebruiker heeft die ingesteld.
Eigen verantwoordelijkheid als keerzijde van vrijheid
Het verlies staat symbool voor een bredere spanning binnen de cryptowereld. Bitcoin belooft financiële zelfbeschikking zonder tussenpersoon. Die vrijheid brengt echter een verantwoordelijkheid met zich mee die in het traditionele bankwezen bij de instelling ligt. Er is geen bank die een dubieuze overboeking tegenhoudt en geen loket dat een fout terugdraait.
Voor beginnende gebruikers, ook in Nederland, is dat een les die vaak te laat wordt geleerd. Wie zelf de sleutels beheert, beheert ook zelf het risico. Een goed ingestelde wallet en een moment van controle voor elke transactie zijn dan geen luxe, maar noodzaak. Het is de prijs die hoort bij een systeem waarin de gebruiker altijd het laatste woord heeft, ten goede en ten kwade.
