Stel dat je een digitale assistent vraagt om een vliegticket te boeken. Hij zoekt, vergelijkt en rekent af, zonder dat je er zelf nog naar kijkt. Handig. Maar wie heeft die aankoop dan eigenlijk gedaan? Jij, de software of het bedrijf dat de software heeft gebouwd? Die vraag is niet meer theoretisch. AI-agents geven al echt geld uit, terwijl de wet nog steeds rekent op een mens aan de andere kant van de transactie.
Wat is een AI-agent eigenlijk?
Een AI-agent is meer dan een chatbot die vragen beantwoordt. Het is software die zelfstandig taken uitvoert: iets bestellen, een abonnement afsluiten, een rekening betalen of handelen op een cryptobeurs.
Je kunt het zien als een stagiair die je een bankpas geeft. Zolang alles goed gaat, is het prima. Gaat er iets mis, dan wil iedereen weten wie verantwoordelijk is. En daar wringt het, want een stuk software heeft geen paspoort, geen handtekening en geen rechtspersoonlijkheid.
De wet loopt achter op de techniek
Contractrecht, consumentenbescherming en witwasregels zijn allemaal gebouwd rond mensen en bedrijven. Een winkel moet weten met wie hij zaken doet. Een bank moet zijn klant kennen, het bekende KYC-principe (Know Your Customer).
Een AI-agent past daar niet goed in. Hij handelt namens iemand, maar het is lang niet altijd duidelijk namens wie, met welke bevoegdheden en tot welk bedrag. Juristen wijzen er daarom op dat er een manier nodig is om de identiteit van zo’n agent vast te leggen, en dat blockchain met zero-knowledge proofs dat gat kan dichten.
Zero-knowledge proofs: bewijzen zonder alles te laten zien
Een zero-knowledge proof klinkt ingewikkeld, maar het idee is eenvoudig. Je bewijst dat iets klopt, zonder de onderliggende gegevens prijs te geven.
Denk aan een portier bij een club. Die hoeft niet je naam, adres en geboortedatum te weten. Hij wil alleen weten of je oud genoeg bent. Met een zero-knowledge proof kan een agent op dezelfde manier aantonen dat hij hoort bij een geverifieerde eigenaar, dat hij een bepaald bedrag mag uitgeven of dat hij aan regels voldoet. Wie die eigenaar precies is, blijft verborgen.
Een blockchain voegt daar iets belangrijks aan toe: een openbaar, onveranderbaar logboek. Daarop kun je vastleggen welke agent bij welke identiteit hoort en welke rechten hij heeft. Achteraf is dan na te gaan wie verantwoordelijk was, terwijl de privacy van de gebruiker overeind blijft.
Waarom dit ook in Europa speelt
Voor Europese lezers is dit geen ver-van-je-bedshow. De EU werkt met de AI Act aan regels voor kunstmatige intelligentie en rolt via eIDAS 2.0 een Europese digitale identiteitswallet uit. Daarin staat het principe centraal dat je alleen deelt wat nodig is. Dat sluit opvallend goed aan bij hoe zero-knowledge proofs werken.
Toch is het niet zo simpel als een knop omzetten. Een identiteit op een blockchain zegt nog niets over aansprakelijkheid. Als een agent een dure fout maakt, moet een rechter nog altijd bepalen wie opdraait voor de schade. De techniek kan het bewijs leveren, maar de wetgever moet de regels schrijven.
Wat er nog moet gebeuren
Er zijn al blockchains en projecten die zich richten op betalingen door AI-agents, en de belangstelling groeit snel. Wat ontbreekt, is een gedeelde standaard. Zolang elk platform zijn eigen systeem voor agent-identiteit bouwt, blijft het lastig voor winkels, banken en toezichthouders om te weten welk bewijs ze kunnen vertrouwen.
Komt er wel zo’n standaard, en erkennen toezichthouders die ook, dan kan een AI-agent straks net zo makkelijk worden gecontroleerd als een klant bij de bank. De vraag die nu openligt, is wie die standaard gaat zetten: de techsector, de cryptowereld of de wetgever zelf.




